تبلیغات
پروفسور ویلیام چیتیک - معرفی استاد ویلیام چیتیک به قلم دکتر مهدی محقق

معرفی استاد ویلیام چیتیک به قلم دکتر مهدی محقق

سه شنبه 17 آذر 1388  09:46 ق.ظ

ویلیام چیتیك در زمانی به تهران آمد كه از یك‌ربع قرن پیش از آن یعنی پس از شهریور 1320، تهران به كانونی از علم و معرفت و بسترگاهی مناسب برای مطالعات و تحقیقات در زمینه فلسفه و عرفان اسلامی تبدیل گشته بود. این بالندگی و شكوفایی فلسفه و عرفان هم در حوزه علمیّه تهران و هم در دانشگاه تهران به‌خوبی آشكار و هویدا بود. در حوزه ــ تا آن‌جا كه من به خاطر دارم و خود نیز در جریان آن قرار گرفته بودم ــ استادانِ زیر مجلس و محفل درس داشتند كه نه تنها طلاّ ب حوزه بلكه برخی از استادان و دانشجویان دانشگاه از افاضات آن اساطین حكمت و عرفان برخوردار می‌شدند :
1.
مرحوم میرزا محمّدعلی شاه‌آبادی كه در مسجد جامع تهران درس اخلاق و عرفان می‌گفت.
2.
مرحوم میرزا مهدی مدرّس آشتیانی كه در مدرسه سپهسالارِ قدیم شفا و اسفار تدریس می‌كرد.
3.
مرحوم شیخ‌ محمّدتقی آملی كه در منزل خود در چهارراه حسن‌آباد فقه و فلسفه درس می‌داد.
4.
مرحوم سیّدم حمّدكاظم عصّار تهرانی كه در مدرسه عالی سپهسالار (شهید مطهّری فعلی) كفایه و شرح منظومه تدریس می‌كرد.
5.
مرحوم میرزا ابوالحسن شعرانی كه در منزل خود واقع در سه‌راه سیروس شرح منظومه تدریس می‌كرد.
6.
مرحوم میرزا مهدی الهی‌قمشه‌ای كه در منزل خود در خیابان ری كوچه مشاور به تدریس شرح منظومه می‌پرداخت.
در دانشكده الهیّات مرحوم استاد محمود شهابی كتاب شفا و مرحوم شیخ‌حسینعلی راشد كتاب اسفار و مرحوم شیخ‌محمّدعلی حكیم شیرازی شرح فصوص محیی‌الدّین و رساله قشیریّه را در عرفان تدریس می‌كردند و در دانشكده ادبیّات استادانی هم‌چون جلال‌الدّین همایی و بدیع‌الزّمان فروزانفر عرفان اسلامی را براساس آثار مولانا جلال‌الدین‌محمّد بلخی به‌ویژه مثنوی معنوی تدریس می‌كردند و استادانی هم‌چون دكتر غلامحسین صدّیقی و دكتر یحیی مهدوی و دكتر سیداحمد فردید دانشجویان را در جریان فلسفه غرب و مقایسه آن با فلسفه اسلامی قرار می‌دادند. در این دو جریان حوزوی و دانشگاهی طلاّ بی هم‌چون: میرزامحمّدحسین شاه‌آبادی، حاج‌آقارضی شیرازی، حاج‌شیخ‌یحیی عابدی، سیّدمحمّدرضا علوی تهرانی، شیخ‌محمّدرضا ربّانی تربتی، حاج‌آقا مصطفی مسجدجامعی، حاج‌حسن‌آقا سعید تهرانی و ده‌ها مانند آنان پرورش می‌یافتند و از دانشگاه دانشجویانی هم‌چون: ، محسن جهانگیری، رضا داوری اردكانی، امیرحسین آریان‌پور، سیّدجعفر شهیدی، سیّدعلی موسوی بهبهانی، حسن ملكشاهی، سیّدجلال‌الدّین مجتبوی، محمدرضا شفیعی كدكنی و ده‌ها مانند آنان بیرون آمدند كه هم‌اكنون چراغ علم و معرفت را در مراكز علمی كشور روشن نگه داشته‌اند، هر چند برخی از آنان روی در نقاب خاك كشیده‌اند.
چیتیك پس از اتمام دوره دكتری مصمّم شد در ایران بماند. چنان‌كه همسر او هم ساچیكو موراتا پس از اخذ درجه دكتری به قصد ادامه تحصیلات در فقه شیعه قصد رحیلش بَدَل به اقامت شد. در واقع تهران برای این جوانان مدینه‌ای فاضله گردیده بود كه آرزوهای دیرین معنوی آنان را تحقّق می‌بخشید.
تأسیس انجمن فلسفه در سال 1353 به ریاست دكتر سیّدحسین نصر  آرزوی آنان را كه می‌خواستند در تهران بمانند و از فضای فلسفی و عرفانی آن برخوردار گردند متحقّق می‌ساخت. انجمن فلسفه هم همان اهداف مؤسّسه مطالعات اسلامی را دنبال می‌كرد با این تفاوت كه مؤسّسه بودجه‌ای نداشت و در سال 1350 در شُرف انحلال و تعطیل قرار گرفته بود كه نامه دكتر سیّدحسین نصر به رئیس دانشگاه تهران مبنی بر این كه سالی صدوپنجاه هزارتومان دانشگاه به مؤسّسه كمك كند، آن را از انحلال نجات بخشید كه اكنون آثار منتشر شده آن به فارسی و عربی و انگلیسی افزون از صدجلد كتاب نفیس شده است. انجمن فلسفه با همّت مدیر مدبّر آن و علاقه وافر او به نشر و گسترش فرهنگ و معارف شیعه و پشتوانه بزرگ مالی كه داشت ایزوتسو را به خود جذب كرد و از مؤسّسه به انجمن منتقل گردید. و او كه در انجمن شاگردان مستعدّی هم‌چون نصرالله پورجوادی و غلامرضا اعوانی و ویلیام چیتیك پیدا كرده بود هر چند كه نام و عنوان انجمن سبب شده بود كه همكاران بین‌المللی او، او را «فیلسوف درباری» بنامند ولی عشق به ایران و فلسفه و عرفان ایرانی او را تا زمان انقلاب در ایران نگاه داشت و در انجمن فلسفه به تدریس فصوص‌الحكم محیی‌الدّین ابن‌عربی برای دانشجویان پرشور خود ادامه داد. فضای سیاسی ایران و درگیرشدن مدیر انجمن با سیاست، انجمن را از رنگ و رونق پیشین انداخته بود. و نه تنها ایزوتسو بلكه دانشجویان هم كم‌كم مأیوس می‌گشتند.
ویلیام چیتیك در جریان فعالیّت‌های من و مؤسّسه مطالعات اسلامی قرار داشت و در مراسم بزرگداشت‌ها و سخنرانی‌های مؤسّسه شركت می‌كرد. سخنرانان مؤسّسه از ایران‌شناسان و اسلام‌شناسان بزرگ جهان بودند ازجمله: مونتگُمری وات، ریچارد والزر، ریموند كیلبانسكی، فرید جَبر، عبدالرّحمن بدوی، معن زیاده، محمد اركون، لوی گارده كه در سخنرانی اخیر برای آخرین بار مرحوم دكتر علی شریعتی را دیدم كه چند روز پس از آن از ایران خارج شد و دیگر برنگشت و در همین مجلس شریعتی با دكتر نصر برای نخستین‌بار با هم روبه‌رو شدند.
غرض از اطاله سخن درباره مؤسّسه مطالعات اسلامی و انجمن فلسفه ایران و حضور ایزوتسو و فعالیّت‌های این دو نهاد و ارتباط چیتیك با آن، این بود كه فضای علمی و بسترگاه فلسفی و عرفانی این پژوهشگر جوان ــ كه بعدها منشاء تولید آثار فراوانی در حكمت و عرفان و فلسفه شد ــ مشخّص گردد و ریشه و سرچشمه‌های اندیشه‌ها و افكار او شناسایی شود و این امر تبیین شود كه چیتیك زاده و پرورده فضای فرهنگی ایران است كه در بهترین ایام زندگی‌اش توانست آراء و اندیشه‌های خود را با استفاده از آن فضا شكل بخشد.
چیتیك در آثار خود نه تنها به‌طور كامل به معرّفی شیخ اكبر محیی‌الدّین ابن‌العربی و مولانا جلال‌الدّین‌محمّد بلخی پرداخته بلكه شناساندن دانشمندان اسلامی ــ ایرانیِ دیگر در غرب مرهون كوشش‌های این پژوهشگر پُرتوان است از جمله افضل‌الدّین كاشانی، عبدالرّحمن جامی، فخرالدّین عراقی، سعیدالدّین فرغانی، بهاء ولد، سلطان برهان‌الدّین، صدرالدّین قونوی، صدرالدّین شیرازی، احمد سمعانی، فیض كاشانی، شمس تبریزی، عبدالرّحمن اسفراینی، محمدبن‌منوّر، امیرخسرو دهلوی و مانند اینان.
او در معرّفی پیامبر اكرم (ص) و امام حسین (ع) و امام زین‌العابدین (سجّاد) به غرب سهم بسزایی داشته است. و ترجمه او از زبور آل‌محمّد (ص) یعنی صحیفه سجّادیّه جا و مكانی شایسته در غرب یافت و برخی از كشیشان واتیكان شیفته مناجات‌ها و ادعیه آن امام همام شدند و از آن در اذكار و اوراد خود اقتباس كردند. چیتیك علمای معاصر را نیز مغفول نداشته و در برخی از آثار خود اندیشه‌های مرحوم علاّمه سیّدمحمّدحسین طباطبایی را مورد بررسی و تحلیل قرار داده است.
آثار فراوان چیتیك نه تنها جای خود را در جهان علم غرب باز كرد و او به‌عنوان یك چهره عرفان‌پژوه و مولوی‌شناس برجسته شناخته شد بلكه در ایران نیز مورد توجّه اهل علم به ویژه جوانان و دانشجویان فلسفه و عرفان قرار گرفت. برخی از كتاب‌های او ترجمه و مورد بهره‌برداری فارسی‌زبانان واقع شد ازجمله:

عوالم خیال، انتشارات هرمس، ؛1382

راه عرفانی عشق، تعالیم معنوی مولوی، نشر پیكان 1382
چیتیك مردی خوش‌چهره و هشّ و بشّ و بسّام است؛ همیشه خنده بر لب دارد. صورت ظاهری او حكایت از سادگی باطنی او دارد. در زندگی نیز ساده‌زیستی را برگزیده و كتاب و دیوان و دفتر برایش اهمیّت دارد نه چیز دیگر. من در نیویورك چند روزی مهمان او بودم در آپارتمانی كه مشتركآ با دانشجوی سابق من در مك‌گیل آقای پروفسور دكتر كریم كرو اجاره كرده بودند. این در زمانی بود كه من برای شركت در سمیناری كه ــ درباره اصول فقه در دانشگاه پرینستون برگزار شده بود ــ دعوت شده بودم و آقای پروفسور سیّدمحمّدحسین مدرّسی طباطبایی كه آغاز اقامت خود را می‌گذرانید و نیز پروفسور آن‌ماری شیمل در همین آپارتمان از من دیدن كردند.
آثار و مقالات چیتیك به زبان‌های گوناگون ازجمله: اندونزیایی، تركی، آلبانیایی، اسپانیولی، روسی، بوسنیایی و فرانسوی ترجمه شده است.
حال كه از پروفسور چیتیك به‌طور مستوفی سخن رفت لازم می‌نماید از همسر پُركار و پُرتوان و یار وفادار و مددكارش كه او نیز به سهم خود به زبان و ادب فارسی و فرهنگ اسلامی خدمت كرده است سخن به میان آید. خانم دكتر ساچیكو موراتا كه علاقه شدیدی به زبان فارسی و فرهنگ ایرانی داشت و سخن گفتن با این زبان را از همان آغاز ورود به ایران فراگرفته بود در سال 1350 از رساله دكتری خود به راهنمایی این‌جانب تحت عنوان: هفت‌پیكر نظامی و نقش زن در آن دفاع كرد و به درجه دكتری نائل آمد. او كه تشنه علم و معرفت بود به این پایه خرسند نبود و می‌گفت می‌خواهد یك دوره فقه و اصول شیعه را نزد استاد در ایران بخواند. او نخست نزد من كتاب معالم‌الاصول حسن‌بن شهیدثانی را آغاز كرد و من كه در آن روزگار سرگرم نشر كتاب‌های :مجموعه متون و مقالات در فلسفه و عرفان اسلامی، منطق و مباحث الفاظ و قبساتِ میرداماد بودم فرصت ادامه این درس را نیافتم و او را راهنمایی كردم كه به دانشكده الهیّات برود و مطالعات و تحصیلات خود را نزد استاد دكتر ابوالقاسم گرجی ادامه دهد كه او این پیشنهاد را پذیرفت و تحصیلات خود را در آن دانشكده تا كارشناسی ارشد به پایان برد و رساله خود را تحت عنوان: «ازدواج موقّت و آثار اجتماعی آن» به رشته تحریر درآورد كه آن رساله در سال‌های بعد به چاپ رسید و ترجمه انگلیسی آن هم منتشر شد. ساچیكو پیش از ازدواج با چیتیك و پس از آن، با همسر من دوست و در ارتباط بود و مدّتی هم در منزل پدربزرگِ همسرم مرحوم سر مهندس محسن انصاری در خیابان جمهوری، مقابل مسجد سجّاد، كوچه انصاری زندگی می‌كرد.
«
انجمن آثار و مفاخر فرهنگی» مفتخر است كه به پاس خدمات چهل‌ساله این دانشمند عرفان‌پژوه و مولوی‌شناس در شصت‌وپنجمین سال از عمر پُربار و بركت او مراسم بزرگداشت و تجلیل او را برپا می‌دارد تا قاطبه اهل علم به‌ویژه دوستداران عرفان و فلسفه اسلامی ــ ایرانی از خدمات علمی و فرهنگی این دانشی‌مرد آگاه گردند و كوشش‌های او را در معرّفی فرهنگ شیعه و مآثر و آثار خاندان رسول(ص) ستایش نمایند و توفیق و سلامتی او را برای ادامه این راهِ مقدّس از خداوند متعال خواستار شوند. بمنّه تعالی و كرمه.


      
مهدی محقّق
 
رئیس هیأت‌مدیره
انجمن آثار و مفاخر فرهنگی


نوشته شده توسط: رضا برومند | آخرین ویرایش:دوشنبه 16 آذر 1388 | نظرات ()

برچسب ها: ویلیام چیتیک ،
مطلب را به بالاترین بفرستید: Balatarin